Kreativno staklo Srbije

Kreativno staklo Srbije

Novi hibridni materijal: Tkanja stakla i keramike Atue Aparisio

Radovi Atue Aparisio na samostalnoj izložbi Push-Ups u FormDesign centru 2022. (Malme); fotografija Daniel Engvall, ljubaznošću Atue Aparisio.
Radovi Atue Aparisio na samostalnoj izložbi Push-Ups u FormDesign centru 2022. (Malme); fotografija Daniel Engvall, ljubaznošću Atue Aparisio.

Novi hibridni materijal: Tkanja stakla i keramike Atue Aparisio

Radovi Atue Aparisio na samostalnoj izložbi Push-Ups u Form/Design centru 2022. (Malme); fotografija: Daniel Engvall, ljubaznošću Atue Aparisio.

Atua Aparisio Torinos je sa odbačenim borosilikatnim staklom uspela da uradi nešto što se smatralo nemogućim kada je reč o staklu. Spojila ga je sa glinom i dobila novi materijal od kog izrađuje skulpturalne i funkcionalne predmete (klupe, police, vaze, lampe). Keramičari su odavno prestali pokušavati da spoje staklo i glinu, jer obično, soda-krečno staklo ima nižu temperaturu topljenja, pa se u peći samo slije na dno pre no što se glina ispeče. Upotrebivši borosilikatno staklo, koje se topi na temperaturi višoj za 200-300°C, Atua je u tome uspela. Za proboj na ovom polju, zasnovan na ispitivanju dva materijala kroz ručni rad, nedavno je dobila i britansku nagradu Ralph Saltzman Prize 2024 – Design Museum Award.

Sa mojim osnovnim znanjem, znala sam da i keramiku i staklo treba zagrevati, pa sam pomislila da bi možda mogli da se kombinuju. Ljudske ruke keramiku i staklo obrađuju već milenijumima, ali postoji i svojevrsna dogma o tome šta se sa njima sme, a šta ne sme raditi. U ateljeu Silos smo uvek bili više okrenuti praktičnom radu i eksperimentisanju, odnosno traženju odgovora sopstvenim putem, umesto oslanjanja na naučne radove.

– Atua Aparaisio, za Design Anthology UK, 2024.

Radovi Atue Aparisio, kamenina i reciklirano borosilikatno staklo (originalni materijal); fotografija House on Mars gallery, ljubaznošću Atue Aparisio
Radovi Atue Aparisio, kamenina i reciklirano borosilikatno staklo (originalni materijal); fotografija House on Mars gallery, ljubaznošću Atue Aparisio
Pored toga što ima nova fizička, hemijska i estetska svojstva, Atuin hibridni materijal je i ekološki prihvatljiv. Oslanja se na upotrebu nereciklabilnog stakla i zahteva samo jedno pečenje, jer staklo utisnuto u glinu vrši glaziranje keramike, koje inače traži dodatna premazivanja i pečenja. Tako se troši manje materijala i struje, i peć duže traje. U sastavu materijala staklo učestvuje i do 50%. U estetskom smislu, ono vizuelno prosvetljuje površinu keramike i stvara intrigantne teksture koje bude radoznalost. Atua svoj materijal može zamisliti i kao industrijski, pogodan za proizvodnju različitih keramičkih proizvoda, što bi bilo prilično inovativno.

Mislim da bi to bilo sjajno i volela bih da sarađujem neposredno sa industrijom, kako bismo dalje razvijali materijal. Smatram da bi samoglazirajuća glina mogla biti dobra za unutrašnje ili spoljašnje pločice, ekstrudirane (kalupovane) keramičke komponente, ali i za 3D štampanu keramiku.

– Atua Aparisio, za Creative Glass Serbia, 2026.

Davanje novog života borosilikatnom staklenom otpadu

Inspiraciju je pronašla u ateljeu svog partnera i stakloduvača, Johena Holca, koji od borosilikatnih staklenih cevi, tehnikama oblikovanja plamenom i vajanja, izrađuje dizajnerske predmete. Kako restlovi njegovog radnog materijala nisu mogli ući u postojeći sistem reciklaže, počela je da razmišlja o tome kako da ih iskoristi. Tokom rezidencije u Evropskom radnom centru keramike (EKWC, Oisterveik, Holandija), testirala je procese unošenja iskorišćenog (bačenog) borosilikatnog stakla u glinu pre pečenja, te tako počela da dobija komade neobičnog kvaliteta.

Detalj skulpture iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu; fotografija Jixiao Tong, ljubaznošću Attue Aparicio.
Detalj skulpture iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu; fotografija Jixiao Tong, ljubaznošću Attue Aparicio.

Odatle je uspela da razvije niz originalnih tehnika – mešanja otpadnog borosilikatnog stakla sa glinom, utiskivanja komadića borosilikatnog stakla u vlažnu površinu gline, fuzionisanja borosilikatnog stakla sa postojećom keramičkom, i izrade glazure mešanjem sprašenog borosilikatnog stakla sa nekoliko drugih sastojaka. Tako je napravila niz prototipskih radova čije su fotografije 2024. godine, kada je dobila spomenutu nagradu, osvanule u vodećim časopisima – Wallpaper*, Dezeen, Elle Decor, Financial Times…

Biskvit vaze, kamenina i reciklirano borosilikatno staklo (originalni materijal), rad Atue Aparisio; fotografija Sylvain Deleu, ljubaznošću Atue Aparisio.
Biskvit vaze, kamenina i reciklirano borosilikatno staklo (originalni materijal), rad Atue Aparisio; fotografija Sylvain Deleu, ljubaznošću Atue Aparisio.

Iako je sama kombinacija stakla i keramike bila velika novost, stručna javnost je ukazivala i na problem recikliranja borosilikatnog stakla, koji je Atua rešila na svoj način. Reč je o staklu izuzetne bistrine, tvrdoće i otpornosti na visoke temperature. Najviše se koristi za proizvodnju laboratorijske opreme, ampula za lekove, neonskih cevi, vatrostalnog posuđa, a pokazuje se pogodnim i za proizvodnju solarnih panela. Zbog svog hemijskog sastava, ne reciklira se zajedno sa ambalažnim staklom, niti samostalno, jer se ne može postići bistrina neophodna za proizvodnju spomenutih proizvoda. Stoga ogromne količine ovog stakla završavaju na deponijama mešovitog otpada, gde se melju i zakopavaju u zemljište, iako se ne razgrađuju ni za hiljadu godina, ili se u najboljem slučaju sortiraju i pretvaraju u sastojak materijala niže vrednosti (asfalta, staklene vune, penastog šljunka).

Život u kineskoj prestonici porcelana

Među prvim Atuinim radovima zasnovanim na spoju stakla i keramike bila je kolekcija 100 porcelanskih tanjira nazvana Lica poslovica (Expressive proverbs, 2019). Napravila ih je tokom studijskog boravka u Jingdeženu, kineskoj prestonici porcelana, gde fabrike sa proizvodnih traka uklanjaju na hiljade tanjira sa manjim ili većim greškama. Upravo sa takvim, odbačenim porcelanom je želela da radi i tragala je za komadima sa jasnim pokazateljem porekla. Našavši seriju tanjira ilustrovanu ispisanim kineskim poslovicama, rekontekstualizovala ih je svojim umetničkim potpisom u vidu emotikona od recikliranog borosilikatnog stakla. Jednostavno i šarmatno, pokazala je da se staklo i keramika mogu spojiti.
Tanjir iz kolekcije Lica poslovica (Expressive proverbs), 2019, porcelanski tanjir s greškom i reciklirano borosilikatno staklo, rad Atue Aparisio; fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Tanjir iz kolekcije Lica poslovica (Expressive proverbs), 2019, porcelanski tanjir s greškom i reciklirano borosilikatno staklo, rad Atue Aparisio; fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.

Sviđa mi se preklapanje veoma starog jezika sa novim emodžijima. Zaista sam uživala u radu u Kini, iako sam mogla da razumem vrlo malo. Imam utisak da to dobro oslikavaju Lica poslovica, sa emodžijima nanetim preko kineskih poslovica, ali bez direktne veze sa njihovim značenjem.

– Atua Aparisio, za Creative Glass Serbia, 2026.

Izrada tako velike serije bila je prilično veliki izazov za Atuu, obično fokusiranu na pojedinačna eksperimentalna dela. Inspiraciju je pronašla u čuvenoj izložbi američkog vajara JB Blanka, „100 tanjira plus“, održanoj 1981. godine (David Cole Gallery, Inverness, Kalifornija), koja je keramičke tanjire predstavila kao sintezu funkcionalnog dizajna i umetničke, skulpturalne forme. U Kini je napravila i seriju vaza Minifundium sa mešavinom glazura koje su sadržale i iskorišćeno borosilikatno staklo.

Polica Solaris de Esgueva, samoglazirajuća keramika (originalni materijal) i ručno oslikano jasenovo drvo, rad Atue Aparisio, u saradnji sa Sealijom Aparisio; fotografija Gallery Fumi, ljubaznošću Atue Aparisio.
Polica Solaris de Esgueva, samoglazirajuća keramika (originalni materijal) i ručno oslikano jasenovo drvo, rad Atue Aparisio, u saradnji sa Sealijom Aparisio; fotografija Gallery Fumi, ljubaznošću Atue Aparisio.

Kad bi peć bila veća

Potom je počela da gradi veće predmete, police i klupe, kombinujući svoju samoglazirajuću keramiku sa drvetom koje je oslikala njena sestra Sealija, takođe afirmisana umetnica.

Kritičari su posebno hvalili policu Solaris de Esgueva, nazvanu po reci Esgeva koja protiče kroz špansko selo u kome je živela Atuina i Sealijina baka. Oslanjajući se na stubove od keramike i plavog borosilikatnog stakla, ove police od jasenovog drveta ručno su oslikane linijama koje ističu lepotu drveta i prizorima sećanja na mesto u kome su kao devojčice provodile leta (sećanja na jelena, zeca, ranjenu pticu).

Spoj drevnog i novog

Još jednu grupu radova čine različiti manji upotrebni predmeti (vaze, žardinjere, lampe) i zidne instalacije. Duboko inspirisana tkaninama i tkanjem, Atua svoj originalni materijal često tretira kao niti koje ručno i spontano plete, postižući komade neuhvatljive organske teksture i estetike, što posebno važi za komade iz serije digit texture. Krajnje neobične su i lampe A♡J (A loves J), nastale u saradnji sa Johenom Holcom, opremljene orginalnim neoskim svetlima i ručno rađenim sijalicama. Na poziv jedne od najvažnijih platformi savremenog dizajna – Alcova – izlagali su ih i tokom Milanske nedelje dizajna 2023. godine.

Intertwined, terakotna ploča sa različitim vrstama gline i borosilikatnim staklenim spiralama utisnutim na površinu, približno 70 × 54 × 2 cm; fotografija Joost Verpot, ljubaznošću Atue Aparisio.
Intertwined, terakotna ploča sa različitim vrstama gline i borosilikatnim staklenim spiralama utisnutim na površinu, približno 70 × 54 × 2 cm; fotografija Joost Verpot, ljubaznošću Atue Aparisio.
Skulptura iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu (Kina); fotografija Plastiques Photography Lewis Ronald, ljubaznošću Atue Aparisio.
Skulptura iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu (Kina); fotografija Plastiques Photography Lewis Ronald, ljubaznošću Atue Aparisio.

Svoje radove je izlagala mnogo puta, na samostalnim i grupnim izložbama u galerijama kao što su FUMI, MDR i House on Mars, kao i u institucijama poput Victoria and Albert Museum, Form Design Centre, Taoxichuan Ceramic Art Centre i Design Museum.

Neonska lampa iz serije A♡J, kamenina sa borosilikatnim staklom na glazuri, borosilikatna neonska cev sa helijumom i ručno izrađena LED sijalica od borosilikatnog stakla; zajednički rad Atue Aparisio i Johena Holca (2023); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Neonska lampa iz serije A♡J, kamenina sa borosilikatnim staklom na glazuri, borosilikatna neonska cev sa helijumom i ručno izrađena LED sijalica od borosilikatnog stakla; zajednički rad Atue Aparisio i Johena Holca (2023); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Čaše od borosilikatnog stakla, duvani u višekratnom tekstilnom kalupu, Atelje silos (London, 2014); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Čaše od borosilikatnog stakla, duvani u višekratnom tekstilnom kalupu, Atelje silos (London, 2014); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.

Visoka tehnologija ručne izrade

Na britanskoj dizajnerskoj sceni prisutna je još od 2011. godine. Došavši iz Španije, sa diplomom i iskustvom inženjera industrijskog dizajna koje je stekla u Madridu, Valensiji, Barseloni i A Korunji, masterirala je dizajnerske proizvode (design products) na Kraljevskom koledžu umetnosti u Londonu. Odmah potom je sa kolegom sa klase, Oskarom Lesingom, osnovala Atelje silos (Silo Studio, London), posvećen proučavanju industrijskih procesa i materijala, ali kroz prizmu ručnog rada i zanata. Svoj pristup su nazvali „ručno rađena visoka tehnologija“ (handmade hi-tech). U ateljeu su uspostavljali uslove industrijske proizvodnje da bi eksperimentisali i otkrivali mogućnosti koje postojeća proizvodna linija ne prepoznaje.

Razvijajući potencijal različitih industrijskih materijala (plastike, čelika i dr.), tokom osam godina, koliko su bili zajedno, imali su veoma dobre rezultate i umetnicima otvorili vrata mnogih fabrika i kompanija, kao što su Jablite (najveća fabrika polistirena u Velikoj Britaniji), Daifuku-Logan, Humber Galvanizing, i Bloomberg (inicijativa Waste Not Want It).

Šireći svoju umetničku praksu na serijsku proizvodnju, počeli su da nude i čaše i bokale od borosilikatnog stakla, koje je Johen Holc duvao u višekratnim ručno šivenim tekstilnm kalupima od silicijum-dioksida. Projekat je bio veoma neobičan i Sebastijan Vrong, tada umetnički direktor kolekcije Wrong for HAY, ga je odabrao za dalji razvoj ka industrijskoj proizvodnji. Ti komadi, za danski dizajnerski brend HAY, izrađivani su pomoću metalnih kalupa i običnog, soda-krečnog stakla duvanog u Turskoj.

Atua je u Silosu postala svesna i ekoloških aspekata svog rada, te shvatila da bi umesto sintentičkih materijala, poput polistirena, radije istraživala prirodne, posebno glinu.

Istraživanja materijala su najteža

Njena dosadašnja karijera pokazuje koliko su umetničke kolaboracije i rezidencijalni programi (u Holandiji, Škotskoj, Švedskoj, Kini) važni za razvoj umetničke prakse i novih materijala. Iako se u svetu dizajna dosta eksperimentiše sa idejama i bojama, istraživanja samih materijala, zasnovana na pokušajima i greškama, mnogo su ređa, jer zahtevaju vreme i prostor, pa su samim tim i skupa. Zato se većina umetnika okreće izvesnijim rezultatima, dok najhrabriji, poput Atue Aparisio, vremenom postižu neverovatne stvari.

Njenu posvećenost i sposobnost prihvatanja neuspelih eksperimenata primetio je i njen stariji kolega, Martino Gamper, koji ju je i nominovao za Ralf Soltsman nagradu. Gamper se inače proslavio sa projektom 100 stolica za 100 dana (2007), a za svoje zasluge u oblasti dizajna 2023. odlikovan je titulom oficira Reda britanske imperije (OBE).

Skulptura iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu (Kina); fotografija: Jixiao Tong, ljubaznošću Atue Aparisio.
Skulptura iz serije Digit Texture, porcelan sa borosilikatnim staklom na glazuri, rad Atue Aparisio napravljen u Jingdeženu (Kina); fotografija: Jixiao Tong, ljubaznošću Atue Aparisio.

Sama nagrada Ralf Soltsman namenjena je dizajnerima u usponu. Ustanovljena 2022. godine, u saradnji između Muzeja dizajna i Fondacije porodice Soltsman, slavi nasleđe suosnivača i predsednika kompanije Designtex, vodeće u dizajnu i proizvodnji primenjenih materijala. Sa nagradom u vidu finansijske podrške i samostane izložbe Atua Aparisio je nastavila i Soltsmanovu tradiciju inovacija u dizajnu materijala. Značajno povećavajući vidljivost njenog rada, ova nagrada joj je posebno važna kao priznanje njenoj samostalnoj praksi, koju je razvijala nakon osam godina zajedničkog rada sa Oskarom Lesingom u ateljeu Silos. U jednom od brojnih intervjua, koje je tim povodom dala, odgovorila je i na pitanje: Kakav savet koji biste dali ljudima koji razmišljaju o karijeri u dizajnu?

To je teško pitanje, jer ne postoji univerzalno rešenje za sve, ali rekla bih: nemojte se porediti s drugima, nemojte previše gledati online, radite, pokušajte da pronađete svoje snage i da ih ojačate pre nego što počnete da se borite protiv njih. Lično sam zadovoljna kada pronađem pravi odnos između izazova i zone komfora.

– Atua Aparaisio, za The Design Museum, 2024.

Neonska lampa iz serije A♡J, zajednički rad Atue Aparisio i Johena Holca, izložen u Ifö centru, Švedska (2021); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Neonska lampa iz serije A♡J, zajednički rad Atue Aparisio i Johena Holca, izložen u Ifö centru, Švedska (2021); fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.

Svetla budućnost borosilikatnog staklenog otpada

Njene kombinacije stakla i keramike nisu, naravno, rešile problem recikliranja borosilikatnog stakla, ali jesu ukazale na potencijal ovog otpadnog materijala za razvoj industrije keramike, pa tako i na rešenje koje bi se unutar te industrije moglo osmisliti i usvojiti. Svojim umetničkim radom, sama je već apsorbovala nekoliko stotina kilograma borosilikatnog staklenog otpada iz ateljea Johena Holca, kao i deo otpada Aimer Products, kompanije koja proizvodi laboratorijsko i naučno staklo.

Prilično sam prilagodljiva i radim s onim što imam. Do sada nisam imala problema da pronađem količine stakla koje su mi potrebne, s tim što je i moja dosadašnja proizvodnja bila relativno mala. Sviđa mi se otpad Johena Holca zato što je veoma različitih boja. Ako ostanem bez neke boje ili veličine, radim s nekom drugom.

– Atua Aparaisio, za Creative Glass Serbia, 2026.

Trenutno radi na fuzionisanju samo otpadnog borosilikatnog stakla, bez keramike, i oprema svoj novi atelje.

Sada razvijam neke komade od fuzionisanog otpadnog borosilikatnog stakla – bez keramike, samo staklo. U bliskoj budućnosti želim da se smestim u novi atelje i počnem da pravim složenije radove koji kombinuju keramičko staklo i tekstil.

– Atua Aparaisio, za Creative Glass Serbia, 2026.

Kao saradnik u nastavi na Central Sent Martinsu (koledžu umetnosti i dizajna), u okviru programa za nakit i tekstil učestvuje i u izvođenju master studija budućnosti materijala. Svojim eksperimentalnim radom bez predrasuda, zalaže se za ukidanje podele na nove i reciklirane materijale – sve su to, jednostavno, materijali. Nastavljajući da crpi inspiraciju iz materijala, procesa i prostora, u budućnosti bi volela da svoja umetnička istraživanja staklo-gline proširi sa tekstilom i drvetom, i dobije priliku za opremanje celih enterijera.
Tanjir iz kolekcije Lica poslovica (Expressive proverbs), 2019, porcelanski tanjir s greškom i reciklirano borosilikatno staklo, rad Atue Aparisio; fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.
Tanjir iz kolekcije Lica poslovica (Expressive proverbs), 2019, porcelanski tanjir s greškom i reciklirano borosilikatno staklo, rad Atue Aparisio; fotografija ljubaznošću Atue Aparisio.

Reference

This edition is the part of the programme „Glassmaking Tradition Meets Innovation“ funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Education and Culture Executive Agency (EACEA). Neither the European Union nor EACEA can be held responsible for them.