Glass dezen lab

Paraćinsko šlifovanje i graviranje predstavljaju jedinstveno industrijsko i umetničko nasleđe srpskog staklarstva, nastalo u okviru Srpske fabrike stakla u Paraćinu tokom više od jednog veka, od 1908. do 2013. godine. Dezeni šlifovanja i graviranja, kao njegov najprepoznatljiviji element, razvijali su se kroz živu praksu gravera, šlajfera, crtača i dizajnera, često bez formalne tehničke dokumentacije, kao rezultat intuitivnog rada, usmenog prenosa znanja i generacijskog iskustva. Nastajali su kako za potrebe serijske dekoracije stakla, tako i kao slobodne forme, izvedene na pojedinačnim predmetima ili uzorcima.

Dezen lab nastao je kao deo procesa sistematske digitalizacije i očuvanja industrijskog i nematerijalnog kulturnog nasleđa staklarstva, kroz inicijativu Kreativno staklo Srbije. Njegov cilj je da postojeće znanje o šlajferskim i graverskim mustrama po prvi put bude prevedeno u jasan, precizan i trajan digitalni oblik, kroz tehničke crteže dezena i animacije koje prikazuju faze njihovog nastanka.

Svaki region, majstor i instruktor imali su svoj specifičan pristup izradi dezena, pa su se i naizgled slični motivi razlikovali u načinu šlifovanja i graviranja, ne samo u vizuelnom izrazu, već i u samom procesu i načinu njihove izrade. Ova praksa bila je u velikoj meri lokalno i regionalno uslovljena, vezana za sredine u kojima su postojali proizvodni uslovi za njen razvoj – radionice, studiji i fabrike stakla.

Dezen lab ne predstavlja samo sistematizovanu kolekciju dezena, već i svedočanstvo o načinima rada, tehnikama i znanjima koja do sada nisu bila sistematski zabeležena. Digitalizacija paraćinskog šlajferskog i graverskog nematerijalnog nasleđa omogućava bolje proučavanje staklarske prakse, pouzdaniju atribuciju predmeta u muzejskim zbirkama i kolekcijama, kao i otvaranje prostora za nove interpretacije, istraživanja i njeno sevremeno čitanje. Istovremeno, ona doprinosi očuvanju nematerijalnog nasleđa staklarstva, čiji je značaj potvrđen i upisom znanja i veština ručne proizvodnje stakla na UNESCO listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva.

Dezen lab je platforma za eksperiment, reinterpretaciju i savremenu primenu tradicionalnih dezena i poziv na dalje istraživanje, razumevanje i oživljavanje paraćinskog šlifovanja i graviranja, kao trajne vrednosti našeg kulturnog nasleđa i kao inspiracije za buduće generacije.

Autorski tim: H. Mikić, D. Gojić, M. Tomić, K. Mikić, M. Stojković, M. Stefanović

Dezen lab sastaji se od 152 dezena slobodne forme i za serijsku proizvodnju, koji se mogu dobiti na korišćenje slanjem upita na mail office@kreativnaekonomija.com

DEZEN:

šifra

6030

TEHNIKA:

Gravura i plitki šlif

PERIOD:

Oko 1930. godine

Dekorativni dezen izveden tehnikom gravure i plitkog šlifa koji je u paraćinskog fabrici bio u upotrebi u periodu između dva svetska rata, oko 1930. godine. Ornament je zasnovan na stilizovanom biljnom motivu visećih grančica sa perinama i špicevima, oblikovanim čistom i preciznom linijom. Pripada familiji dezena koji su se nanosili na servis Timok, i gde se dekorativni element pojavljuje kao varijablini deo u devet različitih varijanti (dezeni numeracije 6028-6034).

Kompozicija ima izražen vertikalni ritam i ponavljanje motiva, čime se postiže vizuelna ravnoteža i osećaj lakoće na staklenoj površini. Graviranje sprovodi se u šest faza, što ovaj dezen čini kompleksnijim za rad. Grafički kontrast između graviranih linija i punijih formi listova naglašava dekorativni karakter dezena, dok kontrolisana dubina reza omogućava suptilnu igru svetlosti. Dezen je primenjivan na staklene servise, naročito na čaše i ostalo stolovato staklo.

Literatura: H. Mikić (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

Nevesinje

šifra

6128

TEHNIKA:

Graviranje

PERIOD:

Sredina 1930-ih godina

Dezen je zasnovan na ritmičnom ponavljanju stilizovanog biljnog motiva, oblikovanog u vidu horizontalnog ornamentalnog pojasa. Korišćen je kao jedna od dekoracije za servis Nevesinje i njegov nastanak datira sredinom 30-ih godina XX veka. Motiv se sastoji od grančica sa izduženim listovima i zaobljenim plodovima, svedenih na jasne, grafički čiste forme. Dezen se izvodi u tri faze i dva pojasa. Ponavljanjem motiva postiže se ujednačen ritam, koji naglašava obim i proporcije staklenog predmeta. Interesantno je da motiv nije povezan štanglovanjem, već je samo repetitivan.

Prisutan je na predmetima paraćinske fabrike do Drugog svetog rata, a podjednako je bio zastupljen u dekoraciji stakla i u okviru Sjedinjenih tvornica stakla.

Literatura: H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

Lovćen

šifra

6115

TEHNIKA:

Šlifovanje i graviranje

PERIOD:

Do Drugog svetskog rata

Dezen je zasnovan na modernizovanom ornamentalnom motivu, u kojem se stilizovani biljni elementi kombinuju sa geometrijskim linijama i apstraktnim akcentima. Izvodi se u tehnikama šlifovanja i graviranja u četiri faze. Kompozicija se sastoji od niza ponavljajućih motiva organizovanih u horizontalni ritam, pri čemu se izdužene, oštre forme šlifa ukrštaju sa tankim linijama i sitnim kružnim detaljima. Takva struktura daje dezenu dinamičan, ali uravnotežen karakter.

Dezen je karaterističan za predratni period dekoracije stakla u paraćinskoj fabrici i bio je u upotrebi do Drugog svetskog rata.

DEZEN:

Stražilovo

šifra

6107, 6094

TEHNIKA:

Šlifovanje i kariranje

PERIOD:

Od 30-ih do 80-ih godina XX veka

Ovaj dezen karakteriše centralna šlifovana obična zvezda, snažan geometrijski motiv koji asocira na svetlost, ravnotežu i preciznost. Zvezda je postavljena u središte horizontalnog pojasa sa finom mrežastom šrafurom izvedenom tehnikom „kariranja“, čime se postiže kontrast između bogato brušenog centra i mirnije, ritmične teksture oko njega. Linearne horizontalni šlifovi dodatno uokviruju kompoziciju i daju dezenu arhitektonsku stabilnost. Dezen se nanosi u tri faze – šlifovanjem centralne zvezde, zatim paralelnih horizontalnih šlifova i na kraju „kariranjem“. Do Drugog svetskog rata, bio je poznat pod imenom Stražilovo, nazivu za servis na koji se nanosio.

Dezen deluje klasično i svečano, ali zahvaljujući jasnoj geometriji ostaje bezvremenski i lako primenljiv na čašama i dekorativnom staklu. Dezen je bio korišćen od 30-ih godina XX veka do 80-ih godina XX veka.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Karo

šifra

6060

TEHNIKA:

Šlifovanje i kariranje

PERIOD:

Od 30-ih do Drugog svetskog rata

Dezen je poznat i pod nazivom Karo po istoimenom servisu na koji se nanosio. Predstavlja jedan od najprepoznatljivijih šlifovanih dezena nastalih u Srpskoj fabrici stakla. Uveden je u proizvodnju sredinom 30-ih godina XX veka, u periodu kada domaće staklarstvo ulazi u novu fazu razvoja i počinje da proizvodi dekorativne, luksuznije predmete namenjene i ugostiteljstvu i građanstvu.

Strukturalno-geometrijski stil zasniva se na bogatom reljefu izraženih geometrijskih motiva, precizno izvedenih šlifovanjem. Sastoji se od tri faza nanošenja šlifa i dva pojasa šlifovanja, što ga svrstava među kvalitetnije dezene. Posebnu virtuoznost majstora zahteva tehnika “kariranja” stakla. Takav način obrade daje staklu snažan vizuelni efekat i prefinjenost. Dezen je korišćen na različitim staklenim oblicima, čašama, bokalima i drugom staklenom posuđu i zadržao se u proizvodnji do Drugog svetskog rata.

DEZEN:

šifra

5043

TEHNIKA:

Graviranje, štenglovanje

PERIOD:

Kraj XIX i početak XX veka

Ovaj dezen predstavlja ornament zasnovan na ritmičnom ponavljanju stilizovanih floralnih motiva, oblikovanih u vidu horizontalnog friza. Ova tehnika gradnje horizontalnih frizova na staklenom posuđu poznata je kao „štenglovanje“. Ornamentika predstavlja jednu od slobodnih floralnih intepretacija krina, motiva koji se često nalazi na staklenom posuđu koje pripada centralno-evropskoj tradiciji.

Reč je o grupi motiva koji su ukrasni i ponavljajući, pogodni za nanošenje na jednostavne oblike predmeta, tako da deokracija daje identitet staklenom predmetu. Ipak sam dezen je kompleksan, jer se njegova izrada sastoji od šest različitih faza.

Dezen je najčešće primenjivan kao pojasna dekoracija na čašama i drugim upotrebnim predmetima, gde horizontalni raspored ornamenata naglašava oblik staklenog predmeta.

Literatura: H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

Kotor

šifra

6043

TEHNIKA:

Graviranje i plitko šlifovanje

PERIOD:

Od sredine 30-ih godina do Drugog svetskog rata

Dezen Kotor pripada grupi šlifovanih dezena razvijenih u međuratnom periodu, kada se posebna pažnja posvećuje oblikovanju dekorativnog stakla namenjenog kulturi stola. Svojim nazivom i karakterom uklapa se u tadašnju praksu imenovanja dezena po geografskim pojmovima. Ukrašen je šlifovanjem i graviranjem blago stilizovanog motiva šipka, koga u okolini Kotora ima u izobilju, i svedoči o poslovnoj politici fabrike da robna imena povezuje sa simboličkom i vizuelnom prezentacijom na staklu.

Njegova izrada zahtevala je visok stepen zanatskog majstorstva kako bi se postigla pravilnost linija i ujednačenost kompozicije. Dezen se izvodio u pet faza nanošenja. Ovakva struktura ornamenta omogućava suptilnu igru svetlosti na površini stakla, bez narušavanja osnovne forme predmeta.

Dezen je uveden u proizvodnju sredinom 30-ih godina XX veka, zadržao se do Drugog svetskog rata. Podjednako se radio u paraćinskog fabrici, kao i u Sjedinjenim tvornicama stakla.

Literatura: Mikić, H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

šifra

5016

TEHNIKA:

Graviranje i plitko šlifovanje

PERIOD:

Do Drugog svetskog rata

Dezen je oblikovan kao ornamentalni pojas sa ponavljajućim centralnim floralnim motivom, iz kojeg se simetrično razvijaju stilizovane grančice sa listovima. Kompozicija je jasno strukturisana horizontalnim linijama koje uokviruju ornament i uspostavljaju ravnotežu između dekorativnih i linearnih elemenata.

Centralni motivi, svedeni na kružne forme, povezani su ritmičnim nizom biljnih ornamenata, dok vertikalni viseći elementi u donjoj zoni unose dodatnu dinamiku i naglašavaju dekorativni karakter dezena. Simetričnost i pravilno ponavljanje motiva doprinose utisku reda i harmonije, čineći dezen vizuelno ujednačenim i lako primenljivim na različitim oblicima staklenog posuđa. Dezen se izvodi u pet faza nanošenja, što govori o njegovoj kompleksnosti.

Dezen pripada ornamentalnom pristupu u dekoraciji stakla, gde se šlif i gravura koriste kao crtački i dekorativni postupci. U paraćinskoj fabrici bio je zastupljen u dekoraciji stakla do Drugog svetskog rata.

DEZEN:

šifra

6123

TEHNIKA:

Graviranje i plitki šlif

PERIOD:

Od 30-ih do 90-ih godina XX veka

Dezen predstavlja primer modernizovanog ornamentalnog izraza u dekoraciji stakla, u kome se tradicionalni biljni motivi prevode u sveden, grafički jezik. Reč je o vrlo kompleksnom dezenu u kome se kombinuje šlifovanje i graviranje. Njegova izrada podrazumeva sedam faza nanošenja dekorativnih elemenata. Osim toga, povezivanje svih elemenata zahteva studiozno štenglovanje motiva.
Dezen pripada ornamentalnom graviranju, gde osnovni motiv funkcioniše kao dekorativni friz. Ponavljanjem motiva obezbeđuje se kontinuitet, dok ukrštanje biljnih elemenata i linija uvodi osećaj kretanja i ritma. Asimetrija pojedinačnih elemenata uravnotežena je pravilnim rasporedom u celini.

Centralni motiv klasa i biljnih formi koji karakteriše ovaj dezen zadržao se u paraćinskom graviranju i šlifovanju sve do 90-ih godina XX veka. Veoma često elementi ovog motiva mogu se naći na crvenom posudama, od doskosa i putira do staklenih kandila, što ukazuje na njegovu značajnu simboličku vrednost plodnosi, života i uskrsnuća.
Korišćen je od 30-ih godina XX veka, a posle Drugog svetskog rata je pojednostavljen, tako da se izvodi samo u četiri faze nanošenja, gde je zadržan centralni motiv grančica sa listićima i kose paralele

Literatura: Mikić, H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

Vardar

šifra

6022

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 1929. godine do kraja XX veka

Dezen je poznat i pod nazivom Vardar po istoimenom servisu na koji se nanosio. Predstavlja jedan od najprepoznatljivijih šlifovanih dezena nastalih u Srpskoj fabrici stakla. Uveden je u proizvodnju 1929. godine, u periodu kada domaće staklarstvo ulazi u novu fazu razvoja i počinje da proizvodi dekorativne, luksuznije predmete namenjene i ugostiteljstvu i građanstvu.

Strukturalno-geometrijski stil zasniva se na bogatom reljefu izraženih zvezdastih i geometrijskih motiva, precizno izvedenih šlifovanjem. Sastoji se od pet faza nanošenja šlifa i spada među komlikovanije i skuplje dezene. Posebnu virtuoznost majstora zahteva tehnika “kariranja” stakla. Takav način obrade daje staklu snažan vizuelni efekat i prefinjenost. Dezen se susreće u produkciji paraćinske fabrike sa motivom kariranja, i bez njega što je bilo uslovljeno zahtevima za rentabilnošću serija i brzinom izrade.

Dezen je korišćen na različitim staklenim oblicima, čašama, bokalima i drugom staklenom posuđu i zadržao se u proizvodnji više decenija, sve do druge polovine 20. veka, što svedoči o njegovoj trajnoj popularnosti i estetskoj vrednosti. Danas se smatra klasičnim primerom tradicionalnog šlifovanja, kao i simbolom elegancije jednog vremena u kome je šlifovano staklo postalo sastavni deo kulture stola.

Literatura: Mikić, H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

DEZEN:

šifra

6127

TEHNIKA:

Plitko šlifovanje i graviranje

PERIOD:

Od 30-ih do 80-ih godina XX veka

Dezen je oblikovan kao kontinuirani ornamentalni pojas zasnovan na ritmičnom smenjivanju stilizovanih cvetnih motiva i grančica sa listovima, povezanih tehnikom šteglovanja. Centralni cvetni elementi, svedeni na jasno definisane kružne latice, predstavljaju dominantne tačke kompozicije, dok ih prate listovi raspoređeni u simetrične grupe.

Dezen se izvodi u 6 faza, gde poslednju čini šteglovanje elemenata. U upotrebi je od 30-ih godina do 80-godina XX veka.

DEZEN:

Bez identifikacije

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 80-ih do 90-ih godina XX veka

Dezen je zasnovan na stilizovanom floralnom motivu u vidu pojedinačnih buket-kompozicija, ravnomerno raspoređenih duž površine staklenog predmeta. Kompozicija je jasno strukturisana i pregledna, sa uravnoteženim odnosom između centralnog motiva i pratećih floralnih elemenata. Dezen se nanosi u pet faza, od kojih poslednja predstavlja „kariranje“ unutar cveta.

Dezen predstavlja stilizaciju predratnih motiva i primenjivao se u dekoraciji stakla u periodu od 80-ih do kraja 90-ih godina XX veka. Često je bio integrisan u šlifovane kompozicije na iberfang bokalima i čašama.

DEZEN:

Kosovo

šifra

6019

TEHNIKA:

Graviranje i plitko šlifovanje

PERIOD:

Od 30-ih godina do Drugog svetskog rata

Dezen je oblikovan kao simetrična ornamentalna kompozicija zasnovana na stilizovanim cvetnim motivima i perinama. Često nosi naziv Kosovo po servisu na kome je tipično bio primenjivan.

Dezen pripada floralnom ornamentalnom izrazu, u kojem se šlif i gravura koriste kao crtački i dekorativni elementi. Dezen se izvodi u 5 faza, što ga čini kompleksnim za izradu.

U upotrebi je od sredine 30-ih godina XX veka do Drugog svetskog rata.

DEZEN:

Beograd

šifra

6062

TEHNIKA:

Kariranje šlifom

PERIOD:

Od 30-ih do Drugog svetskog rata

Dezen poznat i pod nazivom Beograd, po servisu na koji se nanosio kao dekoracija. Sastoji se od šlifovanja tehnikom kariranja. Izvodi se u dve faze šlifovanja, a sam dezen pretstavlja kompoziciju koja se sastoji od 4 pojasa šlifa. Kompoziciju čini gusto ponavljanje geometrijskih elemenata, međusobno povezanih.
U upotrebi od sredine 30-ih godina XX veka do Drugog svetskog rata.

DEZEN:

Lovćen

šifra

6122

TEHNIKA:

Graviranje i plitko šlifovanje

PERIOD:

Od 30-ih do Drugog svetskog rata

Dezen pripada grupi modernijih dezena zasnovanih na apstraktnoj i linearnoj ornamentici. Često nosi ime Lovćen po servisu koji je dekorisao. U upotrebi je do u predratnom periodu, sve do 50-ih godina XX veka.

Ornamentika dezena sastoji se od elemenata, postavljenih u precizno uravnoteženu kompoziciju. Elementi su medju sobom povezani šteglovanjem.

Izrada dezena zahteva visok stepen tehničke preciznosti i kako bi se postigla ujednačenost forme i čistoća linija. Dezen se izvodi u dve faze nanošenja dekorativnih elemenata, dok treću fazu čini njihovo šteglovanje.

DEZEN:

Avala

šifra

6021

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Tokom 30-ih do Drugog svetskog rata

Dezen koji je poznat i pod imenom Avala, po servisu čiji je bio dekorativni element. Oblikovan kao strukturalna kompozicija šlifovanih elemenata u tri pojasa. Dezen predstavlja jedan od komplikovanijih šlifovanja, jer se izvodi u 4 do 8 faza i sadrži po jednom motivu 67 šlifova. Mnogi njegovi elementi kasnije su primenjivani u kompozicijama manje složenosti na iberfang kristalu, kao što je njegov osnovni element-mali šlifovani špicevi.

U upotrebi je bio tokom 30-ih godina XX veka.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje i graviranje

PERIOD:

Od 80-ih do kraja 90-ih godina XX veka

Dezen je zasnovan na stilizovanom floralnom motivu u vidu pojedinačnih kompozicija, ravnomerno raspoređenih duž površine staklenog predmeta. Dezen se nanosi u pet faza.

Dezen predstavlja stilizaciju predratnih motiva i primenjivao se u dekoraciji stakla u periodu od 80-ih do kraja 90-ih godina XX veka. Često je bio integrisan u šire šlifovane kompozicije na iberfang bokalima i čašama.

DEZEN:

Drina

šifra

6013

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od sredine 30-ih do 90-ih godina XX veka

Dezen koji je poznat i pod imenom Drina – servisu čiji je bio dekorativni element. Oblikovan kao naizmenični sled horizontalnih šlifova.

Dezen se izvodi u 2 faze.

U upotrebi je bio od sredine 30-ih godina do 90-ih godina XX veka.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Kajmakčalan

šifra

6020

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 30-ih do 70-ih godina XX veka

Dezen koji je poznat i pod imenom Kajmakčalan, po servisu čiji je bio dekorativni element. Oblikovan kao strukturalna kompozicija obične zvezde i horizontalnih i vertikalnih šlifova koji tvore trapez. Dezen predstavlja jedan od najkomplikovanijih šlifovanja, jer se izvodi u 12 faza. Mnogi njegovi elementi kasnije su primenjivani u kompozicijama manje složenosti na iberfang kristalu.

U upotrebi je bio od sredine 30-ih godina do 70- ih godina XX veka.

DEZEN:

šifra

6031

TEHNIKA:

Graviranje i plitko šlifovanje

PERIOD:

Oko 1930. godine

Dekorativni dezen izveden tehnikom gravure u periodu između dva svetska rata, oko 1930. godine. Ornament je zasnovan na stilizovanom biljnom motivu, povezanim talasastom linijom i grančicama. Pripada familiji dezena koji su se nanosili na servis Timok, i gde se dekorativni element pojavljuje kao varijablini deo u devet različitih varijanti (dezeni numeracije 6025-6034). Ova grupa dezena deli sličan konstrukcioni raspored dekoracije.

Kompozicija ima izražen vertikalni ritam i ponavljanje motiva, čime se postiže vizuelna ravnoteža i osećaj lakoće na staklenoj površini. Graviranje kod ovog dezena sprovodi se u tri faze. Grafički kontrast između graviranih linija i punijih formi listova naglašava dekorativni karakter dezena. Dezen je primenjivan na staklene servise, naročito na čaše i ostalo stolovato staklo.

DEZEN:

šifra

6029

TEHNIKA:

Graviranje

PERIOD:

Oko 1930. godine

Dekorativni dezen izveden tehnikom gravure u periodu između dva svetska rata, oko 1930. godine. Ornament je zasnovan na stilizovanom biljnom motivu grančica sa listićima, povezani talasastom linijom i grančicama. Pripada familiji dezena koji su se nanosili na servis Timok, i gde se dekorativni element pojavljuje kao varijablini deo u devet različitih varijanti (dezeni numeracije 6025-6034). Ova grupa dezena deli sličan konstrukcioni raspored dekoracije.

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 70-ih godina XX veka

Jedan od dezena izvedenih kao slobodna forma. Radio se po specijalnim narudžbinama. Izvodi se u 12 faza, i sastoji od 6 pojasa šlifa. Pripada grupi kompleksnijeg šlifovanja, s obzirom da pojasno šlifovanje zahteva velika majstorska umeća. Primenjivan je na masivnim vazama od kristala.

Kompozicija se zasniva na pravilnom ponavljanju geometrijskih elemenata, među kojima se izdvajaju kružni oblici i lepezasti motivi povezani finim linearnim rezovima. Precizno šlifovani detalji omogućavaju bogatu igru svetlosti i senke kroz mat i polirane šlifove, čime se naglašava dubina i struktura staklene površine.

U upotrebi od 70 godina XX veka.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 70-ih godina XX veka

Jedan od dezena izveden kao slobodna forma, koji se radio po narudžbini. Izvodi se u 24 faze i tri pojasa, kombinacijom nekih od najsložnijih elemenata paraćinskog šlifovanja. Centralnu strukturu dezena čini dijamantska zvezda, u čijoj unutrašnjosti se nalazi dijamantska zvezda. Motiv je ukrašen i tehnikom kariranja. Kružni elementi su međusobno povezani finim, vertikalno naglašenim šlifovima koji dodatno akcentuju ritam i simetriju dezena. Precizni šlifovi i različite vrste šlifova omogućavaju izraženu igru svetlosti, stvarajući efekat dubine i elegancije.

Pojedini elementi ove kompozicije, mogu se susresti u svedenim varijantama na iberfang i bezbojnom kristalu u serijskoj dekoraciji.

U upotrebi od 70 godina XX veka.

DEZEN:

Viski dezen

šifra

2006

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 80-ih godina XX veka

Dezen je počeo da se radi 80-ih godina XX veka u okviru ručno rađenih serija kristala. Sastoji se od ritmičkog ponavljanja dva kontrastna motiva. Prvi motiv čine stilizovani, vertikalni šlifovi koji podsećaju na apstraktne znakove ili totemske simbole. Drugi motiv je dijamantska zvezda koja stvara osećaj kretanja i energije. Kombinacija stroge geometrije i rotacijske dinamike daje kompoziciji snažan, moderan i pomalo futuristički karakter. Nosi lokalni (fabrički) naziv „Viski dezen“ jer se najmasovnije upotrebljavo za dekoraciju čaša za viski. Kao element drugih komplikovanijih dezena srećemo ga u skulpturalnim kompozicijama šlifovanja na masovnim vazama od kristala i iberfanga. Izvodi se u 24 faza i tri pojasa.

Šlif je osmišljen u odeljenju gravernice, što mu daje posebnu vrednost. Nosi numeričku oznaku 2006. Bio je u upotrebi do prve decenije XXI veka. Od 1993. godine prestala je njegova upotreba u serijskoj proizvodnji, i izrada je bila moguća samo po narudžbini.

Literatura: Mikić, H. (2025) Dokumentovanje paraćinskog staklarstva – terenski dnevnik. Paraćin: Institut za kreativno preduzetništvo i inovacije.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 70-ih godina XX veka

Jedan od dezena izveden kao slobodna forma. Radio se po narudžbini. Izvodi se u 24 faze i 6 pojasa, kombinacijom nekih od najsložnijih elemenata paraćinskog šlifovanja. Centralnu strukturu dezena čini rotirajuća zvezda, u čijoj unutrašnjosti se nalazi dijamantska zvezda. Motiv je ukrašen i tehnikom kariranja. Elementi su međusobno povezani vertikalno naglašenim šlifovima koji dodatno akcentuju ritam i simetriju dezena. Precizni šlifovi i različite vrste šlifova omogućavaju izraženu igru svetlosti, stvarajući efekat dubine i elegancije.

U upotrebi od 70 godina XX veka

DEZEN:

Regent

šifra

6124

TEHNIKA:

Šlifovanje i graviranje

PERIOD:

Od sredine 30-ih godina do Drugog svetskog rata

Jedan od dezena koji pripada grupi onih koji su bogati šlifovanjem i predstavlja primer dobrog povezivanja dekorativnosti i tehničke preciznosti šlifovanja. Sastoji se od 18 šlifova po motivu. Uveden u dekoraciju paraćinskog stakla sredinom 30-godina XX veka, a koristio se do Drugog svetskog rata. Izvodi se u 4 faza, i 2 pojasa šlifovanja.

Dezen je koncipiran kao horizontalna bordura sa jasno podeljenim zonama šlifovanja koje se međusobno nadopunjuju kroz kontrast ritma i dubine reza. Gornji pojas čini niz precizno urezanih geometrijskih elemenata: kružnih motiva i romboidnih oblika, raspoređenih u pravilnom intervalu. Ovi elementi su izvedeni plitkim i ujednačenim šlifom, čime se postiže optička stabilnost i miran ritam površine.

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 70-ih godina XX veka

Jednostavan šlif u dva pojasa, i tri faze šlifovanja. Veoma često korsti se kao konstruktivni elemente kompleksnijih dezena. Dezen je koncipiran kao linearna bordura sa jasno razdvojenim dekorativnim zonama, koje se razlikuju po karakteru reza i vizuelnoj težini. Horizontalna orijentacija dezena dodatno naglašava kontinuitet i pogodna je za primenu kao dekorativna traka na staklenim predmetima.

DEZEN:

Slobodna forma

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 70-ih godina XX veka

Jednostavan šlif u dva pojasa, i tri faze šlifovanja. Dezen je oblikovan kao uska, horizontalna bordura zasnovana na ritmičnom ponavljanju jasno definisanih, vertikalno orijentisanih elemenata. Osnovu kompozicije čini niz izduženih ovalnih formi izvedenih punim, ravnomernim šlifom, koje daju dezenu vizuelnu težinu i stabilnost.

U upotrebi od 70-ih i 80-ih godina XX veka

* Preći mišem preko slike

* Tapnite na sliku

DEZEN:

Grožđe

šifra

6124

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 30-ih godina XX veka do danas

Jedan od najkompleksnijih i najpopularnijih dezena paraćinske fabrike. Predstavlja interpretaciju starog dezena koji se često susreće na kristalu, posebno remer kirstalnim čašama s početka XX veka. Njegovo poreklo vezuje se za region Bohemije i smatra se tradicionalnim dezenom u šlifovanju. Predstavlja vrlo kompleksan dezen koji se izvodi u 24 faza podeljenih u 6 pojasa.

Dezen je oblikovan kao slobodna ornamentalna kompozicija sa naglašenim centralnom motivom – stilizovanim grozdom koji povezuje više dekorativnih elemenata u jedinstvenu celinu. Struktura šlifovanja zasniva se na kombinaciji različitih tipova i dubina šlifa, matiranih i poliranih čime se postiže bogat vizuelni i taktilni efekat na staklenoj površini. Cela kompozicija omogućava difuzno prelamanje svetlosti i daje motivu punoću i dubinu.

U upotrebi od 30-ih godina XX veka do danas.

DEZEN:

Rudnik

šifra

6019

TEHNIKA:

Šlifovanje

PERIOD:

Od 30-ih godina XX veka do danas

Dezen je poznat i pod nazivom Rudnik po istoimenom servisu na koji se nanosio. Predstavlja jedan od najprepoznatljivijih šlifovanih dezena nastalih u Srpskoj fabrici stakla. Uveden je u proizvodnju početkom 30-ih godina XX veka, u periodu kada domaće staklarstvo ulazi u novu fazu razvoja i počinje da proizvodi dekorativne, luksuznije predmete namenjene i ugostiteljstvu i građanstvu.

Strukturalno-geometrijski stil zasniva se na reljefu geometrijskih motiva, precizno izvedenih šlifovanjem. Sastoji se od šest faza nanošenja šlifa i spada među komlikovanije. Posebnu virtuoznost majstora zahteva šlifovna zvezda u poljima. Takav način obrade daje staklu snažan vizuelni efekat i prefinjenost. Dezen se susreće u produkciji paraćinske fabrike sa motivom kariranja, i bez njega što je bilo uslovljeno zahtevima za rentabilnošću serija i brzinom izrade. Danas se ovaj dezen smatra klasičnim primerom tradicionalnog šlifovanja, kao i simbolom elegancije jednog vremena.

Dezen lab nastao je u okviru projekta Paraćinski šlif: digitalizacija paraćinskog šlifa i izrada digitalne dokumentacije dezena za šlifovanje i graviranje, sufinansiranog sredstvima iz budžeta Republike Srbije – Ministarstva kulture.