Forite: dekorativne pločice od recikliranog stakla iz mikrotalanskih rerni

Pločice Forite; dizajn i izrada: Studio Plastique, Snøhetta i Fornace Brioni || fotografija ljubaznošću dizajnera i proizvođača

Staklene pločice Forite, namenjene oblaganju zidova i drugih površina, napravljene su recikliranjem stakla izvađenog iz bačenih kuhinjskih rerni, običnih i mikrotalasnih. Sa ovim neobičnim pločicama, Atelje Platique (Studio Plastique) u Briselu i arhitektonski biro Snøhetta u Oslu nedavno su osvojili dve važne nagrade za dizajn – Dezeen Awards: Sustainable Design of the Year (2021) i Wallpaper* Design Awards: Best Domestic Design (2022). Prvu nagradu, za održivi dizajn godine, dodelio im je Dezeen, nauticajniji vebsajt za arhitekturu i dizajn, a drugu, za najbolji proizvod za uređenje doma, Wallpaper*, takođe svetski autoritet za dizajn.

Za ovako veliki uspeh pločica Forite jednako je zaslužan i Fornace Brioni, italijanski proizvođač keramičkih pločica u Gonzagi (Mantova). Pridružujući se timu, ova firma je svojim iskustvom, industrijskim znanjem i proizvodnim kapacitetima, omogućila tehničko-tehnološku standardizaciju pločica i proizvodnju prve, ogledne serije.

Fornace Brioni proizvodi keramičke pločice od 1920. godine, ali ovo je prvi put da radimo s nekim drugim materijalom… Mislim da je to najteža stvar koju smo ikada uradili.

– Alessio Brioni, vlasnik Fornace Brioni

Problem je postao prednost

Pločice Forite su prvi put izložene tokom Milanske nedelje dizajna 2022. godine. Proizvedene su u dve veličine, 10×10 i 30×30 centimetara, i svaka je jedinstvena. Napravljene su recikliranjem staklenih iskorišćenih i bačenih kuhinjskih rerni. Ti delovi su, za potrebe proizvodnje rerni, laminirani ili hemijski tretirani na druge načine. Zbog takvih hemijskih primesa, njihovim drobljenjem i topljenjem se ne može dobiti prozirno ili ravnomerno bojeno staklo, što su standardi koje tržište očekuje. To je jedan od glavnih razloga zašto do sada nisu reciklirani.

Kod Forite pločica, te mane materijala su uzete za prednost, koja svaku pločicu čini originalnom. Forite pločice su neprozirne ili poluprozirne. Preovlađuju zelene i sive boje. Sve su pogodne za oblaganje podova, zidova, stonih i drugih površina, a od poluprozirnih se mogu raditi i interesantni pregradni paneli.

Pesak je ograničen resurs

Iza pločica Forite najviše stoji Atelje Plastique u Briselu. On je u Milanu predstavio i pločice od stakla iz drugih električnih i elektronskih uređaja (frižidera, TV ekrana, telefona), ali samo prototipove. Sve te pločice, uključujući Forite, su rezultat šireg konceptualnog i razvojnog projekta ovog ateljea, posevećenog životnom ciklusu peska kao ograničenog i ugroženog resursa naše planete i civilizacije. Nazvan Common Sands (Zajednički peskovi) i započet 2018. godine, taj projekat istražuje kopanje, preradu, primene, i bacanje peska, odnosno proizvoda na bazi peska.

Pesak je za našu civlizaciju izuzetno važan resurs, ključan za tehnologiju i proizvodnju stakla, elektronskih uređaja, mikročipova, solarnih ćelija, aerogela, izolacionih i mnogih drugih proizvoda. Ogromni resursi se ulažu u njegovo vađenje, transport i preradu, dok se s druge strane gotovo ništa se ne preduzima da bi se svi ti proizvodi reciklirali kada im istekne životni vek – svi završavaju na deponiji. Zato osnivači Ateljea Plastique stvaraju multidisciplinarne timove koji od elektronskog otpada dizajniraju nove proizvode, osmišljene tako da njihova proizvodnja minimalno šteti životnoj sredini.

Tokom jedne izložbe rezultata projekta Commom Sands, održane 2019. godine, upoznali su i arhitekte iz Snohete, i tako je započeta saradnja na pločicama Forite. Tokom tri godine, obavljana su istraživanja i vršeni eksperimenti. Zahvaljujući tehnolozima iz Fornace Brioni, pločice Forite su proizvedene kao održiv, pametan i prefinjen arhitektonski proizvod. Izvedene su iz jedne grupe obilatog i do sada nekorišćenog materijala (bačenih rerni) i predstavljaju početak nove primene stakla iz elektronskog otpada (e-otpada).

Oko 5% e-otpada je staklo

Forite pločice su postale važne i nagrađivane zato što su veoma uspešan ishod globalnih stremljenja ka rešavanju problema elektronskog otpada (e-otpada). Takav otpad čine odbačeni proizvodi na struju ili baterije. To su razni električni i elektronski uređaji, koji više nisu u upotrebi zbog kvara, zastarelosti ili zamene novijim modelima. Pored običnih i mikrotalasnih rerni, u e-otpadu su i stari mobilni telefoni, laptopovi, televizori, radio uređaji, monitori, frižideri, veš-mašine, električni alati, igračke, punjači, tastature, daljinski upravljači, baterije i kablovi, medicinski aparati poput merača pritiska itd.

Staklo čini oko 5% e-otpada (ne računajući druge silikate kao što su silikoni, silicijum itd). Kategorisano kao „specijalne vrste stakla“, ono se ne može reciklirati zajedno sa staklenom ambalažom. Ako biste staklene delove mikrotalasne rerne zdrobili i istopili zajedno sa zdrobljenim ambalažnim bocama i teglama, dobili biste smešu koja bi pukla kada se ohladi. Tako bi i svi proizvodi oblikovani od takve smeše pucali. Za reciklažu je najvažnije da svo bačeno staklo koje se drobi i topi bude istog ili kompatibilnog hemijskog sastava.

Drugi problem je nepravilno odlaganje e-otpada. Još uvek nema specijalizovanih kontejnera i skupljača, tako da se do stakla iz starih mikrotalasnih rerni i drugih aparata i uređaja veoma teško dolazi. Ako se u tome i uspe, problem je što još uvek nema standardizovanih tehnoloških postupaka koji bi omogućili da se, na primer, staklo iz vrata veš mašine, ili starih televizora, reciklira u nove proizvode. Upravo zato se pločice Forite smatraju velikim uspehom u oblasti rešavanja problema e-otpada.

Proizvodi označeni simbolom precrtanog kontejnera

E-otpad nije problem samo zbog otežane reciklaže i pukog gomilanja otpada, već mnogo više zato što sadrži štetne materije (živu, olovo, kadmijum, brom) koje mogu zagaditi zemlju, vodu i vazduh, ako se nepravilno odlažu. S druge strane, sadrži vredne sirovine poput zlata, srebra, bakra i retkih metala, koje se lako mogu reciklirati. Stoga je pravilno odlaganje prvi prioritet u poslu eliminacije e-otpada, a drugi razvoj pouzdanih tehnoloških postupaka za recikliranje svih njegovih delova. U slučaju stakla, idealno bi bilo da se svi stakleni delovi e-otpada recikliraju u nove proizvode, obojene ili drugačije dopunjene drugim vrednim elementima ovog otpada (npr. izvađeni bakar, srebro i zlato bi mogli da se koriste za bojenje stakla).

U Evropi se problem e-otpada rešava primenom Direktive WEEE (2003/2012), gde je WEEE akronim za “Waste of Electrical and Electronic Equipment” (otpad električne i elektronske opreme). Cilj je da se količina e-otpada smanjuje putem boljeg prikupljanja i reciklaže, i obavezivanja proizvođača na finansiranje sakupljanja i prerade svojih elektronskih i električnih proizvoda koji su bačeni (princip proširene odgovornosti proizvođača). Iako proizvođači sada moraju svoje proizvode označiti simbolom precrtanog kontejnera, i evropske zemlje uvode posebne sisteme sakupljanja, odlaganja i reciklaže e-otpada, velike količine otpada i dalje završavaju na deponijama, a brzi tehnološki razvoj čini da proizvodi brzo zastarevaju, što uzrokuje novu proizvodnju i gomilanje novog otpada.

Odgovoran dizajn ukazuje na važne stvari

Već 2016. godine, Atelje Plastique je počeo da razvija kolekciju dekorativnog i funkcionalnog stakla za kućnu upotrebu – Homeware, napravljenu recikliranjem stakla iz bačenih kućnih aparata. Svi novi proizvodi laserski su obeleženi informacijom o poreklu stakla, lokaciji iskorišćenog aparata i datumu transformisanja stakla.

Sa pločicama Forite i prototipovima drugih pločica napravili su iskorak ka arhitekturi i zato im je saradnja sa Snohetom, poznatim arhitektonskim biroom koji radi skoro 30 godina, veoma važna. Snøhetta je projektovala niz veoma značajnih zgrada (novu Aleksandrijsku biblioteku, zgradu Opere u Oslu itd.) i želi da pločice Forite primenjuje na arhitekturu, pejzaže i enterijere.

Proizvođač keramičkih pločica Fornace Brioni podneo je u Italiji zahtev za sertifikaciju redovne proizvodnje pločica Forite. Pošto se tehnički standardi za proizvodnju staklenih pločica uklapaju u postojeće protokole proizvodnje keramičkih pločica, očekuje se da će im zahtev biti odobren. To će omogućiti neometanu proizvodnju i primenu Forite pločica. Promocija u Milanu 2022. godine bila je otvorena za komercijalne porudžbine i izneta je cena od 280-300 evra po kvadratu.

Sva tri partnera na projektu najviše su zabrinuta oko stabilizacije i unapređenja procesa prikupljanja i obrade e-otpada, odnosno količine stakla iz bačenih rerni koja bi omogućila redovnu proizvodnju pločica Forite.

“Forite” je tek početak i primer iz koga i mi i svi drugi možemo dosta toga da naučimo… Potencijal materijala koji se trenutno ne koriste efikasno je ogroman. Na trenutna ograničenja, propise, stare navike, sisteme i nedostatak javnih podsticaja treba gledati kao na nešto što možemo promeniti.

Marius Myking, direktor dizajna proizvoda, Snøhetta

Ove pločice su dobar primer primene bačenog stakla koje do sada nije reciklirano. Pokazuju šta se može postići u okvirima izvodljivog, inovativnog, cirkularnog i održivog dizajna. Zahvaljujući radoznalosti i saradnji specijalista različitih usmerenja, Atelje Plastique, Snøhetta i Fornace Brioni uspeli su da na savremene izazove života, dizajna i proizvodnje odgovore jednim ambicioznim i praktičnim rešenjem sa puno potencijala za skaliranje i dalji razvoj.

Reference

Aouf, RS. (2021, November 18). Snøhetta and Studio Plastique make tiles from recycled oven and microwave glass. Dezeen.com.
Chan, TF. (2022, October 8). Recycled glass tiles by Studio Plastique, Snøhetta and Fornace Brioni launch in Milan. Wallpaper* (DESIGN EVENTS, FEATURES).
Fornace Brioni. (online). Forite tile collection. Fornace Brioni.
Studio Plastique. (online). Common Sands. Studio Plastique.
Snøhetta. (online). Forite. Waste to Value. Snøhetta.
Teuscher, L. (2022, October 6). Glass tiles by Studio Plastique, Snøhetta and Fornace Brioni win Best Domestic Design: Wallpaper* Design Awards 2022. Wallpaper* (ARCHITECTURE, INSPIRATION).

This edition is the part of the programme „Glassmaking Tradition Meets Innovation“ funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Education and Culture Executive Agency (EACEA). Neither the European Union nor EACEA can be held responsible for them.