Jakub Berdych Karpelis & Qubus: Working with the Memory of Glass

Metamorphosis (2012), works by Jakub Berdych Karpelis; photo: Gabriel Urbánek, courtesy of Jakub Berdych Karpelis

Jakub Berdih Karpelis & Qubus: Rad sa sećanjima stakla

Qubus is one of the pioneering independent Czech design brands to emerge after 1989. Founded in Prague in 2002 by sculptor and designer Jakub Berdych Karpelis together with designer Maxim Velčovský, the studio became an important part of the new generation of Czech design that developed around the turn of the millennium. From the outset, it challenged conventional distinctions between functional design and fine art, combining traditional Czech materials and craftsmanship with conceptual thinking, irony and experimentation.

Working primarily with glass and porcelain, Qubus developed a distinctive body of collectible objects as well as designs for everyday use. Familiar forms and established craft traditions were frequently subjected to unexpected shifts of context, scale or meaning, resulting in objects that moved freely between product design, conceptual art and social commentary.

Collaboration has been central to the studio’s practice from the beginning. Qubus has worked closely with Czech glassmakers, porcelain manufacturers, craftspeople, artists and designers, functioning not only as a design brand but also as a platform for interdisciplinary projects and limited editions. Maxim Velčovský was closely involved in shaping the studio’s early identity until 2010, when he joined Lasvit as its art director. Jakub Berdych Karpelis has continued to develop Qubus and its distinctive artistic direction.

Unnamed Vase, glass; works by Jakub Berdych Karpelis; photo: Gabriel Urbánek, courtesy of Qubus
Narcissus (2020), qubalín glass; work by Jakub Berdych Karpelis; photo: Vladimir Kiva Novotný, courtesy of Jakub Berdych Karpelis

Since 2008, Jakub Berdych Karpelis has also served as art director of DOX by Qubus, the gallery design shop at the DOX Centre for Contemporary Art in Prague. Conceived as a platform for contemporary Czech design and applied art, DOX by Qubus presents a curated selection of works by established and emerging Czech designers and artists. The project extends Berdych Karpelis’s long-term interest in connecting designers and artists, craft, institutions and audiences, while providing an important context for presenting contemporary Czech design. 

Alongside his work for Qubus, Berdych Karpelis has developed an independent artistic practice that moves between design, sculpture and conceptual art. Art historian Simona Martinková has described his work as operating “on the edge of good taste, kitsch, banal aesthetics and luxury”. His objects frequently address social conventions, taboos and personal experience, combining traditional materials and craft techniques with found objects and unexpected shifts of context. Gold, glass, porcelain, stone and everyday objects are often used not merely for their material qualities, but as carriers of cultural associations and symbolic meaning.

A recurring aspect of Berdych Karpelis’s practice is his interest in historical craft techniques and their contemporary reinterpretation. Drawing on the tradition of Friedrich Egermann’s lithyalin glass, he developed his own variation, which he named qubalín. He has also experimented with flocking on crystal and marble surfaces, altering the tactile and optical qualities of materials normally associated with permanence, hardness and luxury.

Berdych Karpelis’s work has been presented in solo and group exhibitions in the Czech Republic and internationally, including in France, Germany, Italy, the United Kingdom, the United States, China and Japan. His practice also encompasses collaborations and commissions for galleries, museums, cultural institutions and design companies, including Preciosa and Lasvit.

Since late 2025, he has also served as Art Director of Artglass, a Czech lighting manufacturer, where he brings his long-standing engagement with glass and traditional craftsmanship into dialogue with contemporary design. Alongside object and product design, he has worked extensively with interiors and exhibition architecture. Among his most significant spatial projects is the interior of the Church of St Bartholomew in Chodovice, where contemporary design enters into dialogue with the historical and sacred character of the site.

Several objects designed by Berdych Karpelis for Qubus have become emblematic of the studio’s visual language. These include the porcelain works from the Hände hoch! series and the Unnamed glass vases. Together with other now-iconic objects created within Qubus, they helped establish the studio’s distinctive position between collectible design, functional object and conceptual art. The works have been presented internationally and have entered museum, gallery and private collections.

Material memory: Reworking the legacy of Czech glass

A recurring strand in the work of Jakub Berdych Karpelis is his engagement with the material memory of Czech glassmaking. He frequently works with existing glass objects, discarded packaging, production remnants and components that have lost their original function, treating them not simply as material to be reused but as carriers of cultural, technological and aesthetic histories.

Although such works can be viewed through the contemporary perspective of sustainability and reuse, their primary impulse is not ecological in a programmatic sense. Rather, Berdych Karpelis is interested in what happens when an existing object or material is removed from its original context and made to speak again. Industrial residue, obsolete forms and seemingly ordinary glass become a means of revisiting the history of Czech glassmaking while questioning established hierarchies of value, function and beauty.

Hände hoch!, porcelain; work by Jakub Berdych Karpelis; photo: Gabriel Urbánek, courtesy of Qubus
Home Made (2005), rad Jakuba Berdiha Karpelisa; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a
Čaše Limunada cvet i Limunada majmun, zelene, prozirne; radovi Silvije Lubjenove i Qubus-a; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a

Since late 2025, he has also served as Art Director of Artglass, a Czech lighting manufacturer, where he brings his long-standing engagement with glass and traditional craftsmanship into dialogue with contemporary design. Alongside object and product design, he has worked extensively with interiors and exhibition architecture. Among his most significant spatial projects is the interior of the Church of St Bartholomew in Chodovice, where contemporary design enters into dialogue with the historical and sacred character of the site.

Srodan pristup je prisutan i u seriji čaša Limunada, koju je Qubus razvio u saradnji sa ilustratorkom Silvijom Lubjenovom. Izrađene sečenjem odbačenih boca i poliranjem ivica vatrom, ove čaše ponovnu upotrebu stakla spajaju sa dekorativnim intervencijama izvedenim iz tradicionalnih i popularnih vizuelnih izvora. Silvijine ilustracije, na staklo nanete tehnikom sitoštampe, donose dekorativne motive tipične za češki porcelan, vizuelne prikaze iz starih botaničkih priručnika, i razigrani ples majmuna, pretvarajući obično ambalažno staklo u prepoznatljive dizajnerske predmete.

Berdih Karpelis se ambalažnom staklu vratio i tokom Poljsko-češkog simpozijuma umetničkog stakla 2011. godine, kada je sarađivao sa najboljim majstorima u staklari Martina Štefaneka u Desnoj. Koristeći zelene staklene boce kao poluproizvode, odnosno radni materijal, zagrevao ih je i izvlačio u izdužene skulpturalne forme. Zbog njihove sličnosti sa listovima i uzdignutim vrhovima biljke sanseverije, ovu seriju predemeta je nazvao Sanseverija (Snake Plant). Ni ovde postojeći predmet nije samo recikliran – njegov prvobitni identitet ostaje prepoznatljiv, ali se tradicionalnim staklarskim tehnikama preoblikuje i dobija novo značenje.

Oduvek su me privlačili predmeti koji već imaju svoju istoriju. Umesto da ih posmatram kao otpad, vidim ih kao nedovršene priče. Njihova ponovna upotreba nije ekološka, već pre svega konceptualna odluka.– Jakub Berdih Karpelis

Značaj koji je seriji Sanseverija pridat tokom simpozijuma ogleda se i u pratećem katalogu, u kome je istoričar umetnosti Miroslav Jasinski svoj uvodni esej ilustrovao fotografijom baš ovog rada. Zajedno sa delima još desetoro učesnika simpozijuma, Sanseverija je bila izložena na Akademiji likovnih umetnosti u Vroclavu, kao i u nekoliko galerija u Poljskoj i Češkoj.

Tokom 2012. godine, Jakub se posvetio transformisanju tipičnih primeraka tradicionalnog češkog šlifovanog kristala, nazvavši tu seriju Metamorfoza. Zagrevanjem, savijanjem i istezanjem stakla, menjao je poznate forme i kombinovao ih sa pronađenim svakodnevnim predmetima, koje je inače sakupljao. U nastalim radovima prefinjenost i tehnička izvrsnost češkog kristala sučeljeni su sa običnim savremenim materijalima i alatima, stvarajući namerno nestabilne susrete tradicije i sadašnjosti. Tako istorijsko nasleđe češkog staklarstva nije odbačeno, već podvrgnuto radikalnoj promeni konteksta, funkcije i značenja.

Sanseverija / Snake Plant (2011), rad Jakuba Berdiha Karpelisa; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Jakuba Berdiha Karpelisa

Ponavljanje reči LOVE je jedna od najprepoznatljivijih dizajnerskih intervencija Jakuba Berdiha Karpelisa. Ispisana u maniru grafita na vazama i čašama, ona običan ili dekorativni predmet pretvara u neposrednog nosioca jezika i značenja. Jakub je ovaj motiv razvio unutar prve serije Bezimenih vaza (Unnamed) na kojima je ispisivao različite poruke o međuljudskim odnosima i stavovima prema životu, poput 22:39 kao uputstva na jevanđelsko Ljubi bližnjeg svog kao samog sebe. Vremenom je sve te poruke sažeo u jednostavan imperativ LOVE.

Čaše LOVE, koje pravi od zelenih, braon i bezbojnih ambalažnih boca, predstavljaju spoj ponovne upotrebe stakla, neformalnog grafičkog postupka i statusa dizajnerskog predmeta iz ograničene serije. One dobro odražavaju napetost između običnog i dragocenog, masovne proizvodnje i autorstva, upotrebne funkcije i umetničkog iskaza – stalno prisutnu u stvaralaštvu Berdih Karpelisa.

Bezimena vaza 22: 39; rad Jakuba Berdiha Karpelisa; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a
Dugme / The Button (2025), rad Jakuba Berdiha Karpelisa; fotografija: Ana-Marije Berdihova, ljubaznošću Qubus-a

Od 2008. godine, Jakub je i umetnički direktor DOX by Qubus, galerije-prodavnice pri Centru za savremenu umetnost DOX u Pragu, koja predstavlja pažljivo odabrane radove afirmisanih i mladih čeških primenjenih umetnika. On tako stalno razvija svoje interesovanje za povezivanje umetnika, zanatlija, institucija i publika, istovremeno gradeći i relevantan kontekst za predstavljanje savremenog češkog dizajna. Od kraja 2025. godine, umetnički je direktor i češke kompanije Artglass koja proizvodi rasvetu, a njemu omogućava da nastavi dijalog između svog dugogodišnjeg iskustva sa tradicionalnom zanatskom izradom stakla i savremenog dizajna.

I pre osnivanja Qubus-a, započeo je samostalnu umetničku praksu koju neguje do danas. Ona se kreće između dizajna, vajarstva i konceptualne umetnosti. Za njegov umetnički izraz, istoričarka umetnosti Simona Martinkova kaže da je „na granici dobrog ukusa, kiča, banalne estetike i luksuza. Tretirajući društvene konvencije, devijacije, tabue i lična iskustva, on često kombinuje različite materijale i tehnike, i razne pronađene predmete uvodi u novi kontekst. Zlato, staklo, porcelan, kamen, kao i predmete iz svakodnevnog života koristi kao materijale i nosioce simboličkih značenja i asocijacija na društvene odnose.

Trajno je posvećen i izučavanju i razvoju starih zanatskih tehnika. Oslanjajući se na tradiciju litijalin stakla Fridriha Egermana razvio je sopstvenu varijantu i nazvao je kjubalin (qubalin). Eksperimentisao je i sa tehnikom flokiranja površina od kristala i mermera, menjajući taktilna i optička svojstva tih materijala, koji se obično povezuju sa trajnošću, čvrstinom i luksuzom.

Svoje radove je izlagao na samostalnim i grupnim izložbama u Češkoj i inostranstvu – Francuskoj, Nemačkoj, Italiji, Ujedinjenom Kraljevstvu, Sjedinjenim Američkim Državama, Kini i Japanu. Njegova praksa obuhvata i kolaborativne projekte, rađene po narudžbini za galerije, muzeje, kulturne institucije i dizajnerske kompanije poput Preciosa i Lasvit. Dosta se bavio i enterijerom i izložbenom arhitekturom. Među njegovim najznačajnijim prostornim projektima je enterijer crkve Svetog Vartolomeja u Hodovicama, sa kojim je uspeo da savremeni dizajn uvede u istorijski i sakralni karakter tog prostora.

Berdih Karpelis se stalno vraća radu sa sećanjem češkog stakla. Često radi sa već postojećim staklenim predmetima, odbačenom ambalažom, ostacima iz proizvodnje i komponentama koje su izgubile svoju prvobitnu funkciju. Prilazi im ne samo kao materijalu koji se može ponovo upotrebiti, već i kao nosiocima istorije kulture, tehnologije i estetike.

Proizvedeno u ograničenoj seriji od 100 primeraka, Dugme je među najnovijim izrazima dugogodišnjeg interesovanja Berdiha Karpelisa za rad sa postojećim formama. Ni ovde prethodni život predmeta nije prikrio, već ga je učinio elementom njegovog novog identiteta. Preciznom promenom funkcije i konteksta uspešno je reanimirao industrijsko staklo iz bliske prošlosti.

Čaše Luk / Onion, radovi Silvije Lubjenove i Qubus-a; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a

Ovaj materijal je do mene došao gotovo slučajno. Otkrio sam kutije pune starih komadića presovanog stakla, koji su prvobitno bili namenjeni proizvodnji rasvetna tela. Bili su izuzetno kvalitetno izrađeni, ali više nisu imali nikakvu praktičnu namenu. Ono što me je privuklo nije bila nostalgija i zato nisam želeo da ih čuvam kao muzejske predmete. Zanimala me je mogućnost da nečemu što je postalo nevidljivo dam potpuno novu ulogu. Promenom konteksta, ovi industrijski fragmenti iznenada postaju dragulji. Sam predmet ostaje gotovo neizmenjen, ali se njegovo značenje u potpunosti menja. Dopada mi se taj trenutak kada ljudi shvataju da im je nešto poznato, ali ne mogu odmah da kažu šta je to.

Privučen specifičnim materijalnim, tehničkim i estetskim kvalitetima starog stakla, koji se danas ne mogu reprodukovati, Berdih Karpelis namerava da nastavi da razvija ovaj pristup. Umesto da stare predmete posmatra kao artefakte koje treba restaurirati ili sačuvati u muzeološkom smislu, on ih kroz savremenu umetničku intervenciju reinterpretira. Tako uspeva da očuva i sećanja koja stari stakleni predmeti nose, istovremeno im omogućavajući da dobiju nove funkcije, značenja i odnose sa sadašnjicom.

Oduvek su me privlačile zaboravljene zalihe, fabrički viškovi, prototipovi ili proizvodni elementi koji nikada nisu doživeli svoju prvobitnu namenu. Staro staklo nosi tragove svog vremena – tehnologije, zanatskog umeća, pa čak i izvesnih nesavršenosti koje su u savremenoj proizvodnji gotovo iskorenjene. To su njegovi jedinstveni kvaliteti, koje nikada ne možemo verno reprodukovati. Ono što mene zanima nije restauracija takvih predmeta, već nastavak njihove priče. Dopada mi se ideja o predmetu koji može imati više života, a ne samo jedan.

Limunada Cvet, zelene; radovi Silvije Lubjenove i Qubus-a; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a

U radovima Jakuba Berdiha Karpelisa i Qubus-a odbačene, zastarele i zanemarene forme stakla nisu samo otpad, već materijali ispunjeni kulturnim, tehnološkim i estetskim značenjima. Ambalažno staklo, proizvodni ostaci i predmeti iz ranijih faza češkog staklarstva postaju polazišta za nove radove, u kojima je konceptualna transformacija već postojećeg predmeta važna koliko i sama tehnička intervencija.

Projekti kao što su čaše Luk, Cvet, Majmun i LOVE pokazuju kako obično postpotrošačko staklo može ući u novi kontekst, kroz relativno skromne materijalne i grafičke intervencije. U radovima kao što su Metamorfoza i Dugme, Berdih Karpelis pokazuje da materijalno nasleđe češkog staklarstva treba transformisati, ali tako da tragovi prvobitne funkcije, tehnologije i kulturnog konteksta ostanu vidljivi. U svim ovim pristupima, ponovna upotreba stakla nije samo pitanje održivosti. Ona postaje način rada sa sećanjem stakla, koji uspostavlja nove odnose između delova prošlosti češkog staklarstva i savremenog dizajna i umetnosti.

Najveći doprinos trenda održivosti je verovatno to što nas podstiče da pažljivije posmatramo sam materijal. Umesto da neprestano proizvodimo nešto novo, počinjemo da se pitamo šta već postoji i da li zaslužuje novi život. Staklo je fascinantan materijal, jer može da opstane vekovima, a da pritom neprestano menja svoje značenje. Slomljen predmet ne mora nužno da izgubi svoju vrednost – on jednostavno otvara novo poglavlje svoje priče. Za umetnike to stvara zanimljive mogućnosti. Izazov nije samo tehnički, već i intelektualni: kako sačuvati sećanje, a istovremeno stvoriti nešto sasvim novo?

Kao umetnički direktor prodajne galerije DOX by Qubus, Berdih Karpelis je dobro upoznat i sa načinima na koje drugi češki dizajneri pristupaju ponovnoj upotrebi, reciklaži i prenameni stakla. Za njega sve te prakse nikada nisu same sebi cilj. Njihov značaj zavisi od umetničkog koncepta i specifične istorije, funkcije i svojstava stakla sa kojim se radi. Ponovna upotreba dobija smisao samo kada aktivira sećanje samog predmeta, tj. njegovu prethodnu funkciju, tehnološko poreklo i kulturne vrednosti – umesto da bude samo znak ili gest u korist trenda održivosti.

Srećom, danas postoji dosta zanimljivih umetničkih pristupa staklu. Umesto da govorim o reciklaži kao posebnoj kategoriji, radije razmišljam o umetnicima koji rade sa sećanjem materijala.Divim se dizajnerima koji odbačeno staklo ne posmatraju kao otpad, već kao izvor novih ideja. U češkom kontekstu, ovakav rad je jednako prisutan u radu mlađih nezavisnih studija i afirmisanih dizajnera koji eksperimentišu sa industrijskim viškovima i starom proizvodnjom. Lično me najviše zanimaju projekti u kojima ponovna upotreba stakla nije samo ekološki gest, već sastavni deo umetničkog koncepta. Kada prethodni život materijala ostane vidljiv, on priči o novom predmetu dodaje još jedan sloj značenja.

U tom kontekstu, Qubus-ov angažman na polju ponovne upotrebe postojećeg stakla ne treba videti kao prihvatanje trenda održivog, zelenog ili cirkularnog dizajna, već kao deo dugoročnijeg konceptualnog pristupa materijalu, autorstvu i nasleđu češkog staklarstva. Sa takvim pristupom, ovaj brend dovodi u pitanje ustaljene granice između očuvanja nasleđa, proizvodnje i umetničke intervencije, dok sa ručnom izradom stakla u češkim radionicama stalno jača vezu između savremenog dizajna i lokalnog zanatskog umeća.

Limunada Cvet, zelene; radovi Silvije Lubjenove i Qubus-a; fotografija: Gabrijel Urbanek, ljubaznošću Qubus-a

Reference

Ova priča nastala je kao deo projekta “Međunarodna rezidencija Laboratorija za kreativno staklo” koju je sufinansirala je Švajcarska vlada, u okviru projekta „Kultura za demokratiju“, koji sprovodi Hartefakt fond. Kultura za demokratiju pruža podršku nezavisnoj kulturnoj sceni u Srbiji da, koristeći kulturu i umetnost, podstiče kritičko i kreativno razmišljanje o društvenim temama koje su od važnosti za lokalne zajednice. Takođe, projekat Kultura za demokratiju podstiče saradnju aktera na nezavisnoj kulturnoj sceni, kreirajući na taj način prostor za promociju pluralističkih vrednosti i interkulturalnog dijaloga u Srbiji. Druga faza projekta traje od 2025.godine do kraja 2028. godine.